ΥΠΟΒΑΘΡΟ ΘΕΣΕΩΝ

Το υπόβαθρο θέσεων του παρόντος ερευνητικού έργου, βασίστηκε στην «αναγνώριση» της περιοχής μελέτης που προηγήθηκε, στη χαρτογράφηση των χαρακτηριστικών συγκρότησης του χώρου με στόχο την αναγνώριση της ιδιαίτερης ταυτότητας, αλλά και της σημερινής του κατάστασης. Αποτελεί δε, αναγκαία συνθήκη και πλαίσιο εισαγωγής στο παρόν στάδιο της έρευνας, που επιχειρεί τη διερεύνηση και διατύπωση προτάσεων για την προστασία, ανάδειξη και αξιοποίηση της τοπιακής - αρχιτεκτονικής – πολιτιστικής κληρονομιάς, στο πλαίσιο ανάδειξης και βιώσιμης ανάπτυξης του ευρύτερου φυσικού και πολιτισμικού τοπίου του συμπλέγματος Κορωνησίας του Αμβρακικού.

Ειδικότερα, η συστηματική καταγραφή, ανάλυση και ερμηνεία των χαρακτηριστικών συγκρότησης του τόπου, ανέδειξε ζητήματα που συσχετίζονται με τα χαρακτηριστικά του τοπίου και του φυσικού περιβάλλοντος, το ανθρωπογενές / δομημένο περιβάλλον , την ιστορική σημασία, την ιδιαίτερη ταυτότητα και φυσιογνωμία του τόπου. Αναφορά έγινε επίσης στην οικονομική και κοινωνική πραγματικότητα της περιοχής, αλλά και στο Θεσμικό Καθεστώς ιδιοκτησίας και προστασίας. Εντοπίστηκαν τα κύρια χαρακτηριστικά των οικισμών αλλά και τα προβλήματα, ενώ αναδύθηκαν οι κυρίαρχοι προβληματισμοί για το μέλλον του τόπου, καθώς και τα κρίσιμα ερωτήματα για την ανάδειξη του.

Συνοψίζοντας τα κρίσιμα ευρήματα των δύο πρώτων σταδίων, το παρόν στάδιο της έρευνας προχωρά στη διατύπωση ενός συνολικού οράματος και βασικών κατευθύνσεων για την ανάδειξη της περιοχής, όπως αυτές έχουν διαμορφωθεί μέσα από τα δεδομένα και τα πορίσματα της ανάλυσης. Δεδομένα του παρελθόντος αλλά και του παρόντος χρόνου, με καθοριστική επιρροή τον ιδιαίτερο χαρακτήρα του τόπου ως αναπόσπαστο και γηγενές στοιχείο της φυσιογνωμίας της Αμβρακικής θάλασσας.

ΤΑ ΚΥΡΙΑ ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚΑ ΤΗΣ ΠΕΡΙΟΧΗΣ ΜΕΛΕΤΗΣ

Το σύμπλεγμα της Κορωνησίας δεσπόζει στην καρδιά του Αμβρακικού κόλπου, σε έναν λιμνοθαλάσσιο σχηματισμό σπάνιο για τα ελληνικά δεδομένα. Η περιοχή αποτελεί ένα από τα σημαντικότερα υγροτοπικά οικοσυστήματα της χώρας, συμβάλλοντας ουσιαστικά στην παροχή φυσικών πόρων, στην επιστημονική έρευνα και στην ανάδειξη του τοπίου ως αισθητικού κεφαλαίου. Χάρη στην οικολογική της αξία, τυγχάνει ευρείας αναγνώρισης και προστασίας σε εθνικό, ευρωπαϊκό και παγκόσμιο επίπεδο.

Η περιοχή χαρακτηρίζεται από πλούσια βιοποικιλότητα και ιδιαίτερο γεωμορφολογικό ανάγλυφο, ενώ αποτελεί καταφύγιο για πολλά σπάνια και προστατευόμενα είδη πανίδας και χλωρίδας, τα οποία ενισχύουν τον ρόλο της ως ένα οικοσύστημα υψηλής περιβαλλοντικής αξίας. Η απουσία φωτορύπανσης, η αναλλοίωτη φυσική ομορφιά, οι υγιείς συνθήκες διαβίωσης και η διατήρηση του ιστορικού ελαιώνα, συνθέτουν ένα περιβάλλον μοναδικό για την ελληνική επικράτεια, όπου η φύση, η παράδοση και η οικολογική ισορροπία συνυπάρχουν αρμονικά.

Πέρα από το μοναδικό φυσικό περιβάλλον υψηλής αισθητικής και οικολογικής αξίας, η περιοχή χαρακτηρίζεται από πλούσια ιστορική και πολιτισμική κληρονομιά, με ρίζες που εκτείνονται μέσα στους αιώνες. Η σύνδεσή της με σημαντικά ιστορικά και θρησκευτικά γεγονότα αποτυπώνεται σε μνημεία μεγάλης αρχαιολογικής σημασίας, όπως παλαιοχριστιανικά κτίσματα, μεσοβυζαντινά μνημεία, φρούρια και οχυρώσεις.

Η ιστορική και πολιτισμική ταυτότητα του τόπου παραμένει ζωντανή μέσα από τον δομημένο χώρο. Ο ομώνυμος οικισμός, παρά τις επιμέρους αλλοιώσεις, διατηρεί σε έναν βαθμό τον παραδοσιακό οικιστικό ιστό και την ανθρώπινη κλίμακά. Η διατήρηση στοιχείων του παραδοσιακού δομημένου περιβάλλοντος ενισχύει τη διαχρονική πολιτισμική φυσιογνωμία της περιοχής αλλά και το ρόλο της ως σημαντικού θρησκευτικού προορισμού.

Η αλιεία, ως διαχρονική δραστηριότητα στον Αμβρακικό κόλπο και στις λιμνοθάλασσες, αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ταυτότητας της περιοχής. Η μοναδικότητα του φυσικού περιβάλλοντος, με τις εκτεταμένες λιμνοθάλασσες και την πλούσια βιοποικιλότητα, προσφέρει ιδανικές συνθήκες για μια πλούσια και ποικίλη αλιευτική παραγωγή. Η παρουσία οργανωμένου συνεταιρισμού ενισχύει αυτή την παραδοσιακή δραστηριότητα, προάγοντας τη συνεργασία μεταξύ των αλιέων και συμβάλλοντας στη βιώσιμη διαχείριση των φυσικών πόρων. Έτσι, η αλιεία στον Αμβρακικό δεν αποτελεί μόνο οικονομική δραστηριότητα, αλλά και βασικό στοιχείο πολιτισμικής συνέχειας και περιβαλλοντικής ισορροπίας.

Η τοπική κοινωνία παρουσιάζει συνοχή και ενεργή παρουσία, με σταθερό μόνιμο και ημιμόνιμο πληθυσμό και ανθεκτικούς κοινωνικούς δεσμούς. Η βαθιά σύνδεση των κατοίκων με τον τόπο ενισχύει την πολιτισμική συνέχεια και διαμορφώνει έναν βιωμένο χώρο που προσλαμβάνεται ως καταφύγιο ηρεμίας και πηγή εσωτερικής ανάτασης.

Συνοψίζοντας, η ταυτότητα της περιοχής αποτυπώνεται μέσα από το μοναδικό φυσικό της τοπίο, τις λιμνοθάλασσες που την περιβάλλουν και τη στενή της σχέση με τον Αμβρακικό κόλπο. Πρόκειται για έναν τόπο με έντονα φυσικά, κοινωνικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά, που συνθέτουν ένα πλούσιο και πολυδιάστατο περιβάλλον. Η φυσική ομορφιά, η περιβαλλοντική αξία, η ιστορική διαδρομή και η πολιτιστική κληρονομιά συνυπάρχουν με δεσμούς κοινωνικής συνοχής και παραδόσεις που διατηρούν την κοινότητα ενεργή και δημιουργική. Το σύνολο των στοιχείων της ευρύτερης περιοχής της Κορωνησίας, όπως προκύπτει από τα δεδομένα της έρευνας, αναγνωρίζεται ως το κύριο συγκριτικό πλεονέκτημα και σημαντικό εργαλείο για την προώθηση ενός βιώσιμου μέλλοντος. Η σύνθεση φυσικού πλούτου και πολιτιστικής συνέχειας δημιουργεί ένα τοπίο αυθεντικό, με βαθιά συμβολική και βιωματική σημασία.

Ταυτόχρονα, η περιοχή παρουσιάζει σημαντικά προβλήματα και αδυναμίες. Στον αντίποδα της τεράστιας περιβαλλοντικής σημασίας, βρίσκονται οι σημερινές κοινωνικές συνθήκες, καθώς η περιοχή φθίνει πληθυσμιακά και αναπτυξιακά, ενώ η δυναμική του δομημένου περιβάλλοντος και του πολιτισμικού/πολιτιστικού τοπίου, σε συσχετισμό με το σημαντικό φυσικό υπόβαθρο, δε φαίνεται να αξιοποιείται επαρκώς.

Στον τομέα των προσβάσεων και των υποδομών, οι δημόσιες συγκοινωνίες είναι περιορισμένες, το θαλάσσιο δίκτυο διασύνδεσης ανεπαρκές, και οι υπάρχουσες υποδομές απαιτούν συντήρηση και αναβάθμιση. Εντοπίζονται επίσης ασυνέχειες στο κυκλοφοριακό δίκτυο, απουσία άμεσης σύνδεσης με γειτονικές περιοχές, καθώς και προβλήματα στη διαχείριση αποβλήτων.

Δημογραφικά, παρατηρείται μείωση του πληθυσμού και σημαντικό ποσοστό ηλικιωμένων, ενώ απουσιάζει ο νεανικός πληθυσμός και οι οικογένειες που θα μπορούσαν να συμβάλουν στην αναζωογόνηση του οικισμού. Η μεγαλύτερη απειλή παραμένει η πλήρης ερήμωση του οικισμού λόγω γήρανσης και ανεπαρκών ευκαιριών απασχόλησης.

Στο φυσικό περιβάλλον, η διαχείριση του οικοσυστήματος παρουσιάζει δυσκολίες, ενώ παρατηρείται ρύπανση από ανθρώπινες δραστηριότητες, όπως και η χρήση λιπασμάτων, και στασιμότητα νερών σε ορισμένες περιοχές (πχ στάσιμα νερά στη λιμνοθάλασσα Σακουλέτσι). Στο επίπεδο της χλωρίδας και πανίδας, παρατηρείται παρουσία σπάνιων και προστατευόμενων ειδών, χαρακτηριστικών των υγροτόπων. Ωστόσο, η βιοποικιλότητα απειλείται από περιβαλλοντικές αλλαγές, ενώ συγκεκριμένα προβλήματα, όπως η πρόσκρουση αργυροπελεκάνων στα καλώδια της ΔΕΗ και η παρουσία αδέσποτων ζώων, χρήζουν άμεσης αντιμετώπισης.

Στο δομημένο περιβάλλον διαπιστώνονται σοβαρά ζητήματα, όπως η εγκατάλειψη παραδοσιακών κτισμάτων, η απουσία πολεοδομικής οργάνωσης και σαφούς οριοθέτησης. Ο οικιστικός ιστός έχει υποστεί αλλοιώσεις, με αυθαίρετες προσθήκες και παρεμβάσεις που δεν εναρμονίζονται με την αρχιτεκτονική φυσιογνωμία του οικισμού. Αν και στον ιστορικό πυρήνα διατηρείται ένας βαθμός ομοιογένειας, στο νεότερο τμήμα του οικισμού τα προβλήματα είναι εντονότερα. Οι νέες κατασκευές, ως επί το πλείστον, δεν συνάδουν με την παραδοσιακή δομή, το χαρακτήρα και την κλίμακα του τόπου, με αποτέλεσμα να διαταράσσεται η αισθητική και πολιτισμική συνέχεια του οικισμού. Η ανεξέλεγκτη δόμηση και οι ακατάλληλες παρεμβάσεις αναδεικνύουν την ανάγκη για έναν συνεκτικό, στοχευμένο σχεδιασμό, προκειμένου να ενισχυθεί και να διαφυλαχθεί ο χαρακτήρας του οικισμού.

Στο οδικό δίκτυο, υπάρχουν περιορισμένοι χώροι στάθμευσης, στενοί δρόμοι χωρίς πεζοδρόμια, ανομοιογενή υλικά επίστρωσης, έλλειψη υποδομών για ΑμεΑ και απουσία σήμανσης. Επιπλέον, οι δημόσιοι χώροι του οικισμού (πλατεία εκκλησίας, ελαιώνας, γήπεδο) παραμένουν σε μεγάλο βαθμό ανενεργοί στο μεγαλύτερο μέρος του χρόνου, ασύνδετοι μεταξύ τους και με τη ζωή του οικισμού, αισθητικά και λειτουργικά υποβαθμισμένοι.

Καταγράφεται επίσης σημαντική αλλοίωση του τοπίου, κυρίως λόγω της κατασκευής του λιμανιού και της επίχωσης στο μεγάλο πλάτωμα μπροστά από την ακτογραμμή (περιοχή «Κύμα Café»). Παράλληλα, καταγράφεται ρύπανση στο παραλιακό μέτωπο, ενώ ο ανοιχτός χώρος μπροστά στην παραλία εμφανίζεται υποβαθμισμένος, χωρίς συντήρηση και με αισθητική που δεν συνδέεται αρμονικά με το φυσικό περιβάλλον. Η ανάπλαση και ο επαναπροσδιορισμός της ταυτότητας του συγκεκριμένου τμήματος μπορούν να συμβάλουν καθοριστικά στην ενίσχυση της συνολικής εικόνας και φυσιογνωμίας της περιοχής.

Η απουσία ολοκληρωμένης διαχείρισης, σε συνδυασμό με τις ανεξέλεγκτες ανθρώπινες παρεμβάσεις, συνιστά σοβαρή απειλή για την περιβαλλοντική και πολιτισμική ταυτότητα της περιοχής. Επιπλέον, η κλιματική αλλαγή και η ανεπαρκής ρύθμιση των ανθρώπινων δραστηριοτήτων και παρεμβάσεων εντείνουν τις πιέσεις στο τοπικό οικοσύστημα, θέτοντας σε κίνδυνο τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του.

Το ευρύτερο τοπίο χαρακτηρίζεται από υψηλή αισθητική ποιότητα και σπάνια φυσική ομορφιά, ενώ διακρίνεται από ιστορικοχωρική συνέχεια. Επιπλέον, η ιδιαιτερότητα της μορφολογίας της Κορωνησίας, ως πρώην νησί, προσδίδει στην περιοχή την ιδιαίτερη φυσιογνωμία της, ενώ ταυτόχρονα δημιουργεί μια «ασάφεια» και αυξημένη πολυπλοκότητα στη διαχείριση της εξέλιξης της.

Συνοψίζοντας, η Κορωνησία διαθέτει σημαντικά συγκριτικά πλεονεκτήματα σε φυσικό, πολιτιστικό και γεωγραφικό επίπεδο. Ωστόσο, απαιτούνται στοχευμένες παρεμβάσεις και ένας ολιστικός, μακροπρόθεσμος σχεδιασμός, με στόχο την ανάδειξη του χαρακτήρα της περιοχής, την προστασία του οικοσυστήματος και τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της τοπικής κοινότητας.

ΤΟ ΟΡΑΜΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ

Μέσα από την έρευνα τεκμηριώνεται η αρχική διαπίστωση της ερευνητικής ομάδας για την ανάγκη προσεκτικής σύζευξης μεταξύ της διαφύλαξης του «χαρακτήρα» της περιοχής έρευνας - ως ιδιαίτερου φυσικού και πολιτιστικού τοπίου, σημαντικού υδροβιότοπου και εθνικού πάρκου - και της ενίσχυσής του με όρους «αναπτυξιακού πυκνωτή». Ταυτόχρονα, επισημαίνεται η σημασία βελτίωσης της ποιότητας ζωής των κατοίκων, μέσα από αναβάθμιση των υποδομών , την ενίσχυση της προσβασιμότητας κλπ.

Η μαζική τουριστική εκμετάλλευση θεωρείται ασύμβατη με το πνεύμα του τόπου. Αντιθέτως, προτείνεται η προώθηση ήπιας επισκεψιμότητας, σχεδιασμένης με γνώμονα την ανάδειξη των ιδιαίτερων γεωγραφικών και πολιτισμικών πλεονεκτημάτων, με σεβασμό στις τοπικές κοινωνικές, περιβαλλοντικές και πολιτιστικές ιδιαιτερότητες. Στόχος είναι η ενδυνάμωση της τοπικής ταυτότητας, χωρίς αλλοιώσεις του τοπίου ή διατάραξη της αυθεντικής σχέσης ανθρώπου και φύσης.

Η ενίσχυση των παραγωγικών, κοινωνικών και πολιτιστικών δραστηριοτήτων οφείλει να σχεδιαστεί με τρόπο που να αποτρέπει την έντονη, εκτός κλίμακας ανάπτυξη, διαφυλάσσοντας την ταυτότητα εκείνη η οποία θα εξασφάλιζε και το αξιοβίωτο των μονίμων κατοίκων και τη θετική προσέλκυση της εναλλακτικής φυσιολατρικά και πολιτισμικά προσανατολισμένης περιήγησης.

Η εμπειρία έχει καταδείξει ότι η αλόγιστη ανάπτυξη, με αποκλειστικό στόχο την οικονομική μεγέθυνση, οδηγεί συχνά σε πολιτισμική και περιβαλλοντική υποβάθμιση, υπονομεύοντας τελικά τη μακροπρόθεσμη ευημερία των τοπικών κοινωνιών. Η ανάδειξη και προβολή της ιδιαίτερης ταυτότητας της περιοχής του ευρύτερου συμπλέγματος Κορωνησίας δεν αντιμετωπίζεται αποκλειστικά ως οικονομικό εγχείρημα, αλλά ως πράξη πολιτισμικής και πολιτικής σημασίας, που αποσκοπεί στην ενίσχυση της συλλογικής συνείδησης και της «αξιοπρέπειας της κατοίκησης». Η υπερηφάνεια για τη σχέση των κατοίκων με τον τόπο καταγωγής και διαβίωσής τους αποτελεί θεμέλιο στοιχείο κάθε προσπάθειας ανάδειξης και ανάπτυξης.

Η απώλεια του «πνεύματος του τόπου» πρέπει να αποφευχθεί, καθώς το τοπίο, η φύση και η ανθρώπινη δραστηριότητα είναι αλληλένδετα. Η διατήρηση της αυθεντικότητας του τοπίου, με τη σωστή χωροταξική οργάνωση, τη διαχείριση των φυσικών πόρων και την προστασία των πολιτιστικών χαρακτηριστικών, είναι κρίσιμη για τη διασφάλιση της βιωσιμότητας της περιοχής και της ποιότητας ζωής των κατοίκων και επισκεπτών.

Μία ολιστική προσέγγιση της περιοχής προτείνει τη δημιουργία ενός μοντέλου ανθρωπογεωγραφικής ενότητας, με συνοχή στον χώρο και στο χρόνο. Αυτή η προσέγγιση αξιοποιεί ένα ευρύ φάσμα αξιών, πόρων και εμπειριών, που συνδυάζουν την πολιτιστική (υλική και άυλη) και τη φυσική κληρονομιά. Στο επίκεντρο της βρίσκεται ο άνθρωπος και η κοινωνία του ως σύνολο, αναγνωρίζοντας τον άνθρωπο ως δημιουργό και διαχειριστή των ανθρωπογενών πόρων και του φυσικού περιβάλλοντος. Η έμφαση δίνεται στη σύνθεση αυτών των στοιχείων, προκειμένου να δημιουργηθεί μια βιώσιμη και αρμονική σχέση με το περιβάλλον, την οικολογία, τον πολιτισμό και την ιστορία.

Ειδικότερα, απαιτείται ολοκληρωμένος σχεδιασμός για το παραλιακό μέτωπο της περιοχής, ο οποίος να ενσωματώνει και να αναδεικνύει τον υγροβιότοπο, συμβάλλοντας στην προστασία των οικοσυστημάτων και την ανάδειξη της φυσικής κληρονομιάς. Η αποτελεσματική διαχείριση της περιοχής προϋποθέτει τη συγκρότηση ενός ενιαίου αφηγήματος που να συνδέει οργανικά τα επί μέρους στοιχεία του τοπίου —περιβαλλοντικές αξίες, φυσικά χαρακτηριστικά και ανθρώπινες δραστηριότητες— με στόχο τη δημιουργία ενός βιώσιμου και ελκυστικού περιβάλλοντος που θα προσφέρει έναν βαθύτερο σεβασμό και κατανόηση του χώρου.

Η περιοχή της Κορωνησίας μπορεί να συγκροτήσει ένα συνεκτικό αφήγημα ενοποίησης και επανερμηνείας του χώρου, ενισχύοντας την αίσθηση της χωρικής και χρονικής συνέχειας και καθιστώντας τον τόπο λειτουργικό και ζωντανό τόσο για τους κατοίκους όσο και για τους επισκέπτες. Η διατήρηση και ανάδειξη της ιδιαίτερης φυσικής, ιστορικής και πολιτισμικής ταυτότητας του τοπίου καθίσταται καίρια, δεδομένου ότι το ευαίσθητο περιβάλλον αποτελεί το κυρίαρχο συγκριτικό πλεονέκτημα της περιοχής.

Συνοψίζοντας, οι ευκαιρίες για την Κορωνησία, όπως προκύπτουν από την έρευνα, περιλαμβάνουν την ανάδειξή της ως ελκυστικού προορισμού για επιστήμονες, φυσιολάτρες και τουρίστες, με επίκεντρο τον οικοτουρισμό και τις ήπιες μορφές τουριστικής ανάπτυξης. Η περιοχή μπορεί να αναπτυχθεί μέσω της αξιοποίησης της πρωτογενούς παραγωγής, όπως οι ιχθυοκαλλιέργειες, και της ενίσχυσης της περιβαλλοντικής εκπαίδευσης. Παράλληλα, υπάρχουν δυνατότητες για βελτίωση των υποδομών πρόσβασης, χερσαίων και θαλάσσιων, καθώς και για την αξιοποίηση χρηματοδοτικών εργαλείων με στόχο την αποκατάσταση και ανάδειξη της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς. Η προσέλκυση νέων κατοίκων και οικογενειών, η δημιουργία πολιτιστικών διαδρομών και η διοργάνωση εκδηλώσεων μπορούν να αναζωογονήσουν δημογραφικά και κοινωνικά την κοινότητα. Επιπλέον, η αξιοποίηση του φυσικού περιβάλλοντος, με δράσεις όπως η δημιουργία παρατηρητηρίων, η διαχείριση της χλωρίδας και πανίδας και η φροντίδα των δημόσιων χώρων, προσφέρει δυνατότητες για μια αειφόρο και πολυδιάστατη ανάπτυξη.

Τέλος, προτείνεται η σύνδεση των υλικών γεωγραφικών δικτύων επισκεψιμότητας με άυλα δίκτυα ψηφιακής περιήγησης, ώστε να δημιουργηθεί ένα εκτεταμένο, τοπιακά αναπτυσσόμενο ‘ψηφιακό μουσείο’ που θα ενισχύσει την πολιτισμική εμπειρία τόσο στον ανοιχτό χώρο όσο και σε επιλεγμένους πολιτιστικούς εσωτερικούς χώρους. Η εν λόγω ψηφιακή υποδομή μπορεί να λειτουργήσει ως πλατφόρμα εκπαίδευσης, ερμηνείας και διάχυσης της πολιτιστικής και περιβαλλοντικής ταυτότητας της περιοχής.

ΤΟ ΠΛΑΙΣΙΟ ΤΩΝ ΠΡΟΤΑΣΕΩΝ

Σύνοψη Στρατηγικής Ανάπτυξης και Προβολής του Πολιτισμικού Τοπίου της Κορωνησίας

Από τα προηγούμενα στάδια της έρευνας έχουν ήδη διαφανεί βασικές στρατηγικές κατευθύνσεις που αφορούν την ανάδειξη, προβολή και προώθηση της ταυτότητας του πολιτισμικού τοπίου του ευρύτερου συμπλέγματος Κορωνησίας. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στη συγκρότηση δικτύων επισκεψιμότητας και συστημάτων αναφοράς, που συνδέονται με πλέγματα σημασιών, και ενισχύουν τη συνολική εικόνα της περιοχής. Γίνεται επίσης αναφορά στη σημασία της συσχέτισης αυτών των δικτύων με τον ευρύτερο χωρικό, αλλά και τοπιακό σχεδιασμό, καθώς και στη διασύνδεση με ανάλογα υπερτοπικά και διεθνή δίκτυα.

Η οργάνωση διαδρομών που συνδέουν επιλεγμένα σημεία ενδιαφέροντος, εντάσσεται στην προσπάθεια ενίσχυσης του ρόλου της περιοχής ως κόμβου πολιτιστικής και αναπτυξιακής δραστηριότητας. Παράλληλα, η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και η αναβίωση παραγωγικών δραστηριοτήτων με σύγχρονες και βιώσιμες μεθόδους, αποτελούν βασικά στοιχεία της στρατηγικής.

Οι πολιτιστικές διαδρομές συνδέονται με ευρύτερους κοινωνικοοικονομικούς στόχους, συνοδευόμενες από υποδομές φιλοξενίας και υποστήριξης, συμβάλλοντας στην ενίσχυση της ελκυστικότητας και της παραγωγικής δυναμικής της περιοχής. Η αναβάθμιση της προσβασιμότητας και των βασικών υποδομών (υγειονομικές υπηρεσίες, δίκτυα επικοινωνίας, διαχείριση απορριμμάτων) θεωρείται απαραίτητη προϋπόθεση για την υλοποίηση αυτών των δράσεων.

Η ανάπτυξη του οικιστικού και ευρύτερου περιβάλλοντος απαιτεί προσεκτικό σχεδιασμό ώστε να αποφεύγονται ανεξέλεγκτες παρεμβάσεις. Η δόμηση πρέπει να σέβεται τη φυσιογνωμία του τοπίου και την τοπική κλίμακα, προκειμένου να διατηρηθεί η ισορροπία μεταξύ ανθρώπινης δραστηριότητας και φυσικού περιβάλλοντος.

Η κατάλληλη διαμόρφωση των δημόσιων υπαίθριων χώρων μπορεί να μετατρέψει τον οικισμό σε ενεργό πυρήνα κοινωνικής και πολιτιστικής ζωής, ενισχύοντας τη συλλογική ταυτότητα και δημιουργώντας ένα φιλόξενο περιβάλλον για κατοίκους και επισκέπτες.

Το παραλιακό μέτωπο, ως ζώνη φυσικής και πολιτισμικής αξίας, δύναται να μετατραπεί σε έναν χώρο λειτουργικής σύνδεσης με τη θάλασσα, με ήπιες παρεμβάσεις όπως η φύτευση, η διαμόρφωση εδαφικών κλίσεων και η αποκατάσταση της φυσικής ροής του τοπίου. Ιδιαίτερη σημασία αποδίδεται στην ενίσχυση της συνοχής του παραλιακού μετώπου, την ανάδειξη του υδροβιότοπου και τη βελτίωση των προσβάσεων.

Η αναπτυξιακή στρατηγική βασίζεται στη διατήρηση της φυσικής και ιστορικής ταυτότητας του τόπου, απορρίπτοντας μαζικά και εντατικά μοντέλα τουρισμού. Αντίθετα, προκρίνεται μια ήπια, βιώσιμη προσέγγιση, με στόχο τη μακροπρόθεσμη ενδυνάμωση της περιοχής ως πολιτιστικού και περιβαλλοντικού προορισμού.

Το προτεινόμενο αναπτυξιακό μοντέλο περιλαμβάνει την λειτουργία της ευρύτερης περιοχής ως Εθνικό Πάρκο και διεθνούς εμβέλειας υδροβιότοπο, με παρεμβάσεις που αναδεικνύουν τον φυσικό, ιστορικό και πολιτισμικό της πλούτο. Ο σχεδιασμός περιλαμβάνει ένα συνεκτικό πλέγμα παρεμβάσεων που αναδεικνύει τον μοναδικό χαρακτήρα του τοπίου, της ιστορίας και του πολιτισμού, καθώς και την ανάπτυξη θεματικών διαδρομών με διαφορετικά αντικείμενα ενδιαφέροντος, προσελκύοντας επισκέπτες κάθε ηλικίας. Προβλέπεται η ανάπτυξη χερσαίων και θαλάσσιων διαδρομών, καθώς και η ένταξη της περιοχής σε εθνικά και διεθνή θεματικά και περιβαλλοντικά δίκτυα. Παράλληλα, προωθείται η αναβάθμιση κρίσιμων υποδομών, η αποκατάσταση και αξιοποίηση σημαντικών κτηρίων, όπως το Κέντρο Πληροφόρησης και τα παλαιά διβαροφυλάκια. Τέλος, προβλέπονται ρυθμίσεις που διασφαλίζουν την προστασία και βιώσιμη εξέλιξη του οικισμού στο μέλλον.

Η προστασία και ανάδειξη του περιβαλλοντικού και ιστορικού χαρακτήρα της περιοχής, καθώς και η ενίσχυση της επισκεψιμότητάς της, αποτελεί κοινά αποδεκτή θέση και κυρίαρχο ζητούμενο στα πλαίσια του παρόντος ερευνητικού. Το ουσιαστικό όμως ενδιαφέρον θα πρέπει να στραφεί στη συνέχεια, σε επόμενο στάδιο, στην ενεργοποίηση της περιοχής μακροπρόθεσμα και στην εξασφάλιση του μέλλοντος της, μέσω ενός ενιαίου στρατηγικού σχεδιασμού και προγραμματισμού για τη βιώσιμη ανάπτυξή του. Ο σχεδιασμός αυτός οφείλει να εδράζεται στο «προνόμιο-κλειδί», χωρικό προνόμιο της περιοχής, χωρίς να το σπαταλά, αλλοιώνει αλλά να αναγνωρίζει εμπράκτως και συστηματικά το ρόλο που απαιτείται να παραλάβει για την επίτευξη βελτιωμένων συνθηκών ζωής κατοίκων και επισκεπτών στον τόπο αυτό. Πρέπει επίσης να αντιμετωπίζει την περιοχή συνολικά και ταυτόχρονα να εξασφαλίζει τη συνοχή και την αλληλεπίδραση μεταξύ χωρικών, οικονομικών, κοινωνικών και θεσμικών παρεμβάσεων.

Επιχειρώντας μια πρώτη προσέγγιση στο πλαίσιο των πιο πάνω προβληματισμών, στο 3ο στάδιο της έρευνας κρίνεται σκόπιμο να διατυπωθούν τα κρίσιμα θεματικά πεδία για μελλοντική κατάρτιση στρατηγικού σχεδίου/σχεδίου δράσης για τη βιώσιμη ανάπτυξη της ευρύτερης περιοχής του συμπλέγματος Κορωνησίας.

Το σύμπλεγμα της Κορωνησίας διαθέτει πλούτο υλικό και άυλο, που μπορεί να αξιοποιηθεί δημιουργικά και να αποτελέσει εργαλείο της ανάπτυξής του. Η περιοχή εμφανίζει εξαιρετικές δυνατότητες: αξιοποίησης του πολιτιστικού αποθέματος και κατά συνέπεια ανάπτυξης του πολιτιστικού και εναλλακτικού τουρισμού, την ενδυνάμωση της συνέχειας της περιήγησης στον χώρο, την ενθάρρυνση της αειφόρου τοπικής οικονομίας μέσω διακλαδικών συνεργειών, δυνατότητα αξιοποίησης της σημαντικής περιβαλλοντικής, ιστορικής-πολιτιστικής, αλιευτικής-παραγωγικής ταυτότητας της περιοχής, δυνατότητα σύστασης δικτύου αξιόλογων σημείων, αξιοποίησης της επωνυμίας (brand name) της περιοχής, προώθησης εναλλακτικών μορφών τουρισμού, διασύνδεσης τουρισμού-περιβάλλοντος- περιήγησης -παρατήρησης και βιωματικής σχέσης με το τοπίο.

Το παρόν τεύχος εστιάζει σε χωρικά έργα άμεσης προτεραιότητας, όπως θα παρουσιαστούν στη συνέχεια, σε επίπεδο γενικών προθέσεων (master plan), και με έμφαση στα σημεία τοπιακού, ιστορικού αλλά και πολιτιστικού ενδιαφέροντος. Περιλαμβάνονται προκαταρκτικές προτάσεις για την ανάδειξη του χώρου, τη δημιουργία πολιτιστικών διαδρομών που συνδέουν επιμέρους πόλους ενδιαφέροντος, καθώς και για τις υποδομές που θα υποστηρίξουν το δίκτυο και θα βελτιώσουν την προσβασιμότητα και την εμπειρία των επισκεπτών.